
Sağlıklı beslenmenin önemini biliyoruz. Peki, doğru olduğunu bildiğimiz davranışları neden her zaman sürdüremiyoruz?
SAYADER tarafından düzenlenen Sağlık ve Yaşam Buluşmaları kapsamında, 14 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilen “Tabağımızdaki Gelecek: Sürdürülebilir ve Bilinçli Beslenme” başlıklı söyleşide, Prof. Dr. Fatih Gültekin sağlıklı beslenmenin davranışsal boyutunu ele aldı. Prof. Dr. Mehmet Akbulut’un moderatörlüğündeki programda; niyet, arzu, haz, mutluluk, irade ve alışkanlık kavramları üzerinden sürdürülebilir davranış değişikliğinin nasıl sağlanabileceği değerlendirildi.
Sağlıklı Beslenmek Neden Bu Kadar Zor?
Sağlıklı beslenmeye karar verdiğimizde çoğu zaman ne yapmamız gerektiğini biliriz. Daha dengeli beslenmek, porsiyonlarımızı kontrol etmek veya sağlıksız atıştırmalıkları azaltmak isteriz.
Ancak başlangıçta gösterdiğimiz kararlılığı uzun süre devam ettirmekte zorlanabiliriz.
Prof. Dr. Gültekin, konuşmasında bu durumu insanın doğal istek ve arzularıyla ilişkilendirdi. İnsan, kendisine keyif veren ve kolay ulaşabildiği davranışlara yönelme eğilimindedir. Buna karşılık uzun vadeli hedeflere ulaşmak, zaman zaman anlık isteklerimizi kontrol etmeyi gerektirir.
Burada önemli olan, arzularımızı tamamen ortadan kaldırmak değil, onları ölçülü ve bilinçli biçimde yönetebilmektir.
Haz mı, Mutluluk mu?
Söyleşinin dikkat çeken bölümlerinden biri, haz ile mutluluk arasındaki ayrımdı.
Haz, çoğu zaman bir isteğin karşılanmasıyla ortaya çıkan kısa süreli bir keyif duygusudur. Mutluluk ise emek, gayret, anlamlı bir hedefe ulaşma ve başarıyla ilişkili daha uzun vadeli bir tatmin duygusu da içerebilir.
Örneğin canımızın istediği kadar yemek yemek anlık bir haz sağlayabilirken, ölçülü beslenerek sağlık hedefimize ulaşmak uzun vadeli bir mutluluk ve başarı duygusu oluşturabilir.
Benzer şekilde sınava hazırlanmak için düzenli çalışmak veya ihtiyaç sahiplerine yardım etmek, başlangıçta gayret ve fedakârlık gerektirse de kişiye anlamlı bir tatmin sağlayabilir.
Buradaki temel mesaj, hazzın kötü olduğu değil; anlık isteklerimiz ile uzun vadeli iyilik hâlimiz arasında denge kurabilmenin önemli olduğudur.
Doğru Olduğunu Bildiğimiz Hâlde Neden Farklı Davranıyoruz?
Konuşmada üzerinde durulan bir diğer konu, mantıklı kararlarımız ile anlık arzularımız arasındaki çatışmaydı.
Örneğin kişi, dolabında yeterince kıyafet olduğunu düşünerek bir süre alışveriş yapmamaya karar verebilir. Ancak alışveriş merkezinde beğendiği bir ürünle karşılaştığında bu kararından vazgeçebilir.
Benzer şekilde zamanını fazla aldığını düşündüğü bir telefon uygulamasını silen kişi, can sıkıntısı yaşadığında aynı uygulamayı yeniden yükleyebilir.
Beslenme alışkanlıklarında da benzer durumlarla karşılaşırız. Tok olduğumuz hâlde sevdiğimiz bir yiyeceği gördüğümüzde yeniden yemek isteyebiliriz.
Bu örnekler, doğru karar vermenin tek başına yeterli olmadığını; kararlarımızı günlük yaşamda sürdürebilmek için davranışlarımızı etkileyen koşulları da tanımamız gerektiğini göstermektedir.
Değişimin İlk Adımı: Kendini Tanımak
Prof. Dr. Gültekin’in üzerinde durduğu önemli önerilerden biri, bireyin öncelikle kendi alışkanlıklarını tanımasıydı.
Herkesin yaşam koşulları, ihtiyaçları ve zorlandığı durumlar farklıdır.
Bazı kişiler stresli olduklarında daha fazla yemek yerken bazıları televizyon karşısında farkında olmadan atıştırabilir. Kimileri ise yoğun çalışma temposu nedeniyle düzenli beslenmekte zorlanabilir.
Bu nedenle sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanmak isteyen bireylerin öncelikle ne zaman, ne kadar ve hangi koşullarda yemek yediklerini gözlemlemeleri önemlidir.
Kendimizi tanımak, hangi davranışlarımızı değiştirmemiz gerektiğini ve değişimin önündeki engelleri fark etmemizi sağlar.
İkinci Adım: Kendine Özgü Bir Strateji Geliştirmek
Alışkanlıklarımızı tanıdıktan sonra sıra, doğru davranışları kolaylaştıracak yöntemler geliştirmeye gelir.
Örneğin sürekli atıştırma eğiliminde olan bir kişi, yalnızca yeme isteği ortaya çıktığında kendisini durdurmaya çalışmak yerine alışveriş tercihlerini değiştirebilir.
Yemekleri büyük servis kaplarından tekrar tekrar almak yerine porsiyonunu önceden belirlemek, tüketilen miktarın kontrol edilmesini kolaylaştırabilir.
Benzer şekilde öğünleri kişisel ihtiyaçlara ve günlük yaşam düzenine göre planlamak, sağlıklı beslenmenin devamlılığını destekleyebilir.
Bu yaklaşım, iradenin yanında çevresel düzenlemelerin ve planlamanın da davranış değişikliğinde önemli olduğunu göstermektedir.
En Zor Aşama: Yeni Davranışın Başlangıcı
Konuşmada davranış değişikliğinin başlangıç döneminin genellikle daha fazla çaba gerektirdiği vurgulandı.
Alıştığımız davranışları değiştirmek başlangıçta zor gelebilir. Örneğin fazla tuz tüketmeye alışmış bir kişi, tuzu azaltmaya başladığında yemeklerin tadına uyum sağlamakta güçlük çekebilir.
Ancak yeni davranışlar tekrarlandıkça ve günlük yaşamın bir parçası hâline geldikçe bu süreç kolaylaşabilir.
Bu nedenle sağlıklı beslenme hedeflerini bir anda ve köklü biçimde değiştirmeye çalışmak yerine, küçük ve uygulanabilir adımlarla ilerlemek daha sürdürülebilir olabilir.
Davranış değişikliğinin ne kadar sürede alışkanlığa dönüşeceği ise kişiye, davranışın niteliğine ve yaşam koşullarına göre farklılık gösterir.
Kalıcı değişimin anahtarı, başlangıçtaki çabayı küçük ve düzenli adımlarla sürdürebilmektir.
Sağlıklı Beslenme Bir İrade Mücadelesinden Daha Fazlasıdır
Sağlıklı beslenme yalnızca canımızın istediği yiyeceklere direnmek anlamına gelmez.
Beslenme tercihlerimizi etkileyen alışkanlıklarımızı, duygularımızı, çevremizi ve günlük yaşam koşullarımızı birlikte değerlendirmemiz gerekir.
Kişinin kendisini tanıması, gerçekçi hedefler belirlemesi, beslenme ortamını düzenlemesi ve küçük başarılarla ilerlemesi, sağlıklı davranışların kalıcı hâle gelmesini kolaylaştırabilir.
Bununla birlikte herkesin beslenme ihtiyaçları ve sağlık koşulları farklıdır. Bu nedenle beslenme düzeninin bireysel gereksinimlere uygun olması ve gerektiğinde uzman desteğiyle planlanması önemlidir.
Sonuç: Bilinçli Tercihlerden Kalıcı Alışkanlıklara
Sağlıklı beslenme konusunda bilgi sahibi olmak önemli bir başlangıçtır. Ancak bu bilgiyi davranışa dönüştürmek ve uzun vadede sürdürmek ayrı bir süreçtir.
Bu yolculuk, kişinin kendi arzu ve alışkanlıklarını tanımasıyla başlar. Bilinçli tercihler, kişisel stratejiler, küçük hedefler ve düzenli tekrarlarla devam eder.
Amaç, hayatımızdaki bütün hazlardan vazgeçmek değil; sağlığımızı ve yaşam kalitemizi destekleyecek ölçülü, dengeli ve sürdürülebilir alışkanlıklar geliştirmektir.
Çünkü kalıcı değişim yalnızca doğruyu bilmekle değil, doğru davranışları hayatımızın bir parçası hâline getirmekle mümkündür.
PROGRAM BİLGİLERİ
Program: Tabağımızdaki Gelecek: Sürdürülebilir ve Bilinçli Beslenme
Konuşmacı: Prof. Dr. Fatih Gültekin
Moderatör: Prof. Dr. Mehmet Akbulut
Tarih: 14 Kasım 2026
Yayın: SAYADER YouTube Kanalı
Video bağlantısı: https://www.youtube.com/watch?v=c19LORSbzlA

Comments are closed.